Ogród Przypałacowy

Ogród Przypałacowy został założony w 1509 r., a jego powierzchnia rozrosła się na przestrzeni wieków do imponujących 64 ha. W miarę upływu lat zmieniała się również jego zawartość i wygląd. W XVII w. ogród warzywno-owocowy przekształcono w ogród barokowy, zaś w wieku XIX w stylowy park krajobrazowy. Dziś rośnie tu ponad 200 rzadkich gatunków drzew z różnych części Europy, Ameryki i Azji.

Początki Ogrodu Przypałacowego w Kromieryżu sięgają schyłku średniowiecza i początku renesansu – za czasów biskupów ołomunieckich Stanisława Thurzo, Williama Prusinowskiego oraz Stanisława Pawłowskiego u stóp pałacu wyrósł typowy ogród użytkowy, a także niewielki zwierzyniec ze zwierzyną płową oraz ogród ozdobny z kilkoma elementami wodnymi i licznymi klombami o fantazyjnych kształtach.

Słynny okres rozkwitu i stopniowego powiększania powierzchni ogrodu nastąpił dopiero w drugiej połowie XVII w. wraz z objęciem stolca biskupiego przez wykształconego i światłego Karola von Lichtenstein-Castelkorno. Przybywszy do miasta naznaczonego wojną trzydziestoletnią, nowy biskup rozpoczął szeroko zakrojone działania budowlane, w tym również budowę dwóch ogrodów ozdobnych – Ogrodu Przyjemności (Ogrodu Kwiatowego) oraz Ogrodu Przypałacowego.

Rok 1777 był szczytowym momentem w historii archidiecezji ołomunieckiej. Biskupstwo zostało podniesione do rangi arcybiskupstwa, a na pierwszego arcybiskupa wybrano Antona Theodora Colloredo-Waldsee. Na kartach historii Kromieryża zapisał się on jako pomysłodawca trwającej dekadę (1790-1800) przebudowy Ogrodu Przypałacowego, której rezultatem była kombinacja rokokowego parteru formalnego z parkiem imitującym krajobraz naturalny oraz licznymi kuriozalnymi budowlami w najróżniejszych stylach – greckim, chińskim, tureckim i oceanicznym.

Najbardziej radykalna przebudowa Ogrodu Przypałacowego miała miejsce w pierwszej połowie XIX w. po przybyciu nowego arcybiskupa Ferdynanda Marii Chotka, który wraz z architektem Antonem Arche przygotował koncepcję przekształcenia sentymentalnego ogrodu w romantyczny park w duchu idei niemieckiego księcia Hermanna von Pückler-Muskau. Chotek nie dożył jednak urzeczywistnienia swojej wizji, a rozpoczęte dzieło kontynuował jego następca Maximilian Josef von Sommerau-Beckh. Dzięki temu w Ogrodzie Pałacowym spotykają się dwa ważne nurty epoki – romantyczny stosunek do natury wyrażony w parkowej koncepcji ogrodu oraz neoklasycystyczne, antykizujące budowle Archego.  

Druga połowa XIX w. przyniosła już tylko kilka niewielkich modyfikacji w wyglądzie Ogrodu Pałacowego. Do najbardziej udanych zaliczana jest przebudowa pałacowego portyku oraz wybudowanie nowych, monumentalnych schodów, które do dziś służą jako drugie wejście do Ogrodu Pałacowego.