W połowie XIII wieku biskup Bruno ze Schauenburku (1245–1281) podniósł osadę targową Kromieryż do rangi miasta (1261) i polecił wznieść zamek. Pałac w Kromieryżu został zbudowany dopiero za episkopatu Stanisława I Thurza (1496–1554). Podczas wojny trzydziestoletniej został jednak poważnie zniszczony przez wojska szwedzkie.
Historia zamku
Połowa XIII w.
1686 – 1698
Obecny wygląd zamku jest efektem radykalnej przebudowy z drugiej połowy XVII wieku. Biskup Karol II z Liechtensteinu-Castelcorna, we współpracy z architektami Filibertem Luchesem i Giovannim Pietrem Tencallą, przebudował zamek – zniszczony podczas wojny trzydziestoletniej – w barokową rezydencję. Biskup Karol polecił również odnowić znaczną część miasta, zbudować mennicę oraz wyposażył zamek w rozległą bibliotekę. Swojemu następcy pozostawił diecezję wolną od długów i dobrze prosperującą gospodarczo.
W tym okresie rozpoczęła się pierwsza faza budowy Ogrodu Kwiatowego, w której ukształtowana została jego główna część. Prace prowadzono poza murami ówczesnego miasta, na nieurodzajnym i podmokłym terenie. Pierwotna nazwa ogrodu brzmiała Libosad. Jest to ogród wczesnobarokowy, łączący wpływy włoskie i niderlandzkie. Projekt ogrodu opracowali włoscy architekci Filiberto Lucchese oraz Giovanni Pietro Tencalla.
1665 – 1675
1673
Powstanie zbiorów malarskich. Istniejącą kolekcję obrazów na zamku znacznie rozbudował biskup Karol II z Lichtensteinu-Castelcorna, nie tylko poprzez zakupy pojedynczych, wybitnych dzieł, ale przede wszystkim dzięki nabywaniu całych kolekcji. Galeria obrazów na zamku jest – po Galerii Narodowej – drugą najważniejszą kolekcją malarstwa w Republice Czeskiej.
Ogród Podzamkowy został założony już w 1509 roku. Od samego początku zmieniał się jednak jego charakter i wygląd – od ogrodu warzywnego i sadowniczego, poprzez ogród o założeniu renesansowym, aż po ogród barokowy, przebudowany w XVII wieku według projektu Filiberta Lucchese. Obecnie Ogród Podzamkowy ma formę stylowego parku krajobrazowego.
1680 – 1691
1748
W czerwcu Kromieryż oraz biskupa Troyera zaszczyciła swoją wizytą cesarzowa Maria Teresa. Biskup Ferdynand Juliusz Troyer był jej ulubionym spowiednikiem i zaufanym doradcą. Cesarzowa spędziła w Kromieryżu wraz z mężem Franciszkiem Stefanem i dworem trzy dni. Dokonała tu przeglądu wojsk rosyjskich, które przemierzały Morawy, aby dołączyć do armii habsburskiej w wojnie przeciwko Prusom. Następnie udała się w kierunku Ołomuńca, by obejrzeć tamtejszą twierdzę.
Nie tylko zamek, ale i całe miasto zostały dotknięte potężnym pożarem, który zniszczył całe drugie piętro oraz część pierwszego piętra zamku, stajnie pańskie, domy wikariuszy i kanoników oraz 86 domów mieszczańskich.
1752
1752 – 1772
Remont zamku trwał 20 lat za episkopatów biskupów Troyera, Egkha i Hamiltona. W ramach prac rezydencja biskupia została wzbogacona o nową dekorację freskową autorstwa brneńskiego malarza Josefa Sterna oraz austriackiego mistrza F. A. Maulbertscha. Powstała również tzw. Wielka Jadalnia, znana także jako Sala Sejmowa, która – na skutek pożaru – ma wysokość dwóch kondygnacji.
Biskup Maksymilian z Hamiltonu gościł na zamku cesarza Józefa II., który zatrzymał się tu podczas podróży do Uničova, gdzie spotkał się z pruskim królem Fryderykiem II.
1770
1777
Na prośbę Marii Teresy bullą papieża Piusa VI. biskupstwo ołomunieckie zostało podniesione do rangi arcybiskupstwa; dekret kancelarii dworskiej z 24 maja tego roku dopełnił tego aktu; pierwszym arcybiskupem został hrabia Antonín Colloredo.
Jesienią 1848 roku z Wiednia, gdzie właśnie trwały rewolucje, przeniesiono Ustawodawczy Sejm Rzeszy narodów austriackich do spokojnej Kromieryży. Początkowo rozważano Brno, gdzie dostępne były odpowiednie pomieszczenia, jednak ostatecznie miasto to nie zostało uznane za wystarczająco bezpieczne i wybrano Kromieryż. Decyzja ta miała rzekomo zapaść na wniosek historyka Františka Palackiego, który znał miasto i zamek ze swojej pracy badawczej w archiwum zamkowym. Wybór miejsca przyjęto dość niejednoznacznie – niemieccy mieszkańcy i posłowie skłaniali się ku górnoaustriackiemu Linzowi, a także inni deputowani postrzegali Kromieryż raczej jako miejscowość położoną pomiędzy twierdzą ołomuniecką a brneńskim więzieniem na Špilberku. Na potrzeby obrad sejmu zaadaptowano tzw. Wielką Jadalnię, gdzie powstała trybuna z ławami poselskimi oraz stołami prezydium sejmu (dzisiejsza Sala Parlamentarna), które sprowadzono z Wiednia i Pragi. 7 marca 1849 roku sejm został rozwiązany manifestem cesarskim.
1848 – 1849
1885
W dniach 25–26 sierpnia doszło do uroczystego spotkania austriackiego cesarza Franciszka Józefa I oraz rosyjskiego cara Aleksandra III wraz z ich rodzinami. Rozmowy między władcami odbywały się wyłącznie w cztery oczy, dlatego ich treść pozostaje jedynie przedmiotem domysłów – nie sporządzono żadnego zapisu. Swojemu gospodarzowi, arcybiskupowi Fürstenbergowi, pozostawili na zamku dary, a arcybiskup otrzymał od cesarza także Order św. Stefana.
W okresie okupacji, za episkopatu arcybiskupa Prečana, majątek arcybiskupi znajdował się pod niemieckim zarządem. Przymusowym zarządcą został dr Heinrich Fleck, a za zbiory odpowiadał prof. Karl Kühn, dyrektor Urzędu Ochrony Zabytków w Brnie. Negocjacje właściciela z niemiecką administracją były bardzo trudne. Majątek został przez Niemców poważnie zniszczony. Straty oszacowano na ponad 94 miliony koron, z czego niemal 50 milionów w gospodarce leśnej.
1942 – 1945
1945
Pożar wieży za episkopatu arcybiskupa Prečana. Wieżę podpalili Niemcy podczas wyzwalania Kromieryża, aby opóźnić postęp wojsk rumuńskich. Na szczęście pracownicy zamku strącili wieżę na dziedziniec. Dzięki temu ogień nie rozprzestrzenił się dalej i budynek zamku uniknął spalenia. Naprawa wieży trwała kilka lat.
Upaństwowienie budynku zamku za arcybiskupa Matochy. Wprowadzono zarząd narodowy i ustanowiono narodowych zarządców. Prowadzono intensywne negocjacje pomiędzy arcybiskupstwem a państwem.
1948
1950
Upaństwowienie wyposażenia i zbiorów za arcybiskupa Matochy. Zarówno zamek, jak i zbiory zostały przekazane Miejskiej Radzie Narodowej w Kromieryżu, która prowadziła rozmowy z różnymi instytucjami państwowymi w sprawie przekazania zbiorów pod ich zarząd.
Zamek był częścią Muzeum Historii Sztuki do 1961 roku, za arcybiskupa Matochy. Muzeum Historii Sztuki w Kromieryżu powstało z połączenia Powiatowego Muzeum Krajoznawczego (dzisiejszego Muzeum Kromieryża) i zamku. Muzeum powiatowe wykorzystywało przestrzenie wystawowe zamku oraz niektóre pomieszczenia jako magazyny zbiorów. W 1964 roku uroczyście otwarto galerię obrazów, w przybliżeniu w takiej formie, w jakiej znamy ją dzisiaj. Ponieważ większość pracowników Muzeum Historii Sztuki potępiła wkroczenie wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji, muzeum zostało zlikwidowane.
1959 – 1969
1970
Państwowy zamek i ogrody w Kromieryżu; arcybiskupstwo nie było obsadzone, a funkcję administratora apostolskiego pełnił Vrana. Po likwidacji Muzeum Historii Sztuki doszło do podziału tej instytucji na Państwowy Zamek i Ogrody oraz Muzeum Powiatowe w Kromieryżu.
Zmiana nazwy: Arcybiskupi Zamek i Ogrody w Kromieryżu, za arcybiskupa Vaňáka. Po wydarzeniach rewolucyjnych końca 1989 roku w 1990 roku przywrócono historyczną nazwę zamku. Zamek pozostał własnością państwową, natomiast w sprawie zbiorów (zarządzanych przez Urząd Powiatowy w Kromieryżu) oraz wyposażenia prowadzono dalsze negocjacje.
1990
1992
Potwierdzono własność zbiorów i wyposażenia ruchomego AO za arcybiskupa Graubnera. Od strony prawnej nastąpiło potwierdzenie własności zbiorów i mobiliarium jako majątku Archidiecezji Ołomunieckiej.
Wpis zamku i ogrodów na Listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO za arcybiskupa Graubnera. Wpis został potwierdzony w japońskim Kioto dnia 2 grudnia 1998 roku, a informacja ta została przesłana do zamku faksem z Japonii. Bardzo istotną rolę w tym wpisie odegrała pomoc Klubu UNESCO w Kromieryżu.
1998
2013
Wniosek restytucyjny za arcybiskupa Graubnera. Powołując się na historyczne zarządzanie zamkiem oraz zobowiązania wobec poprzednich arcybiskupów sprawujących nad nim opiekę, Archidiecezja Ołomuniecka wystąpiła o zwrot zamku i ogrodów do swojej własności.
Zwrot zamku Archidiecezji Ołomunieckiej za arcybiskupa Graubnera. Nie doszło jednak do zwrotu Ogrodu Kwiatowego ani części Ogrodu Podzamkowego, na terenie których zrealizowano inwestycje finansowane ze środków europejskich.
